|
Mundart in und um Xanten |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Et was in et Joar sässtienhondertacht.
För die Menze van Wardt was et - wie för alle Menze hier anne
Rinn - enne schlemmen Tid. Die Lüj wassen ärm on hadden Honger.
Hollandse on Spanische Saldote noamen alles met, wat man äte koss.
Die Saldote stoke Hüss on Schüür in Braand; völl Menze
wirde onschöldig gequält on sogar ömgebrocht. Et gow horst
ken Fälder mehr, die noch bebaut wirde. Et Veeh was horst alles geklaut.
Öwerall was Eländ on Ärmut.
Den Buur hat sin Dochter
gesaggt, sej soll nit die Döör lossmake, wenn es jemand komme
soll. Et was te geföhrlich, ganz besonders för en jonge, nätte
Dern.
Ass Heesenbuur vann Rinnweij üt et Höj opgeregt on voll Sörg nor Hüss koam, dor satt doch sin Hann met den vernehmen Heer anne Toffel. Sej was ant keuere; on beide hadde völl Spaß dorbej. Heesenbuur liet die twee
alleen on ging öwer de Dääl in et Schopp. Hej woll noch
en paar Karronge süke. Merr hej moss ömmer an sin Dochter, die
Schwatte Hann, denke on an sin Frau Marianne, die met knapp derrtig Joar
gestörwe was. Hann hat die schwatte Höör van öhr Mojer.
Ok sönst was Hann wie öhr Mojer. Hann was ömmer ganz anders
ass die andere Wardtse Mäches. Sin Frau Marianne was nit van hier.
Vör twentig Joar was
Heesenbuur in Frankreich inne Normandie, öm Pärd te koope. Dor
hat hej sej kennegeleert, sich in Marianne verkeeke on sofort nor Wardt
metgebrocht. Die Wardtse Buure on ok sin Älders kosse dat nit verstoan;
sej hemme öm dat nie vergäwe. Seit dessen Tid liet man Heesenbuur
lenks legge. Ok vandaag was hej horst ganz alleen. Sin Frau Marianne äwer
koss nit doröwerherkomme; sej wird krank on es schließlich gestörwe.
On ok die Schwatte Hann ging et nit bäter. Die Buurejonges in Wardt
wolle met öhr necks te dun hemme - wie man frugger ok met öhr
Mojer necks te dun hemme woll. Hann was en nätte Dern, en staats Wiff.
On so hat wäll manche Wardtse Jong Spaß an öhr. Merr kenne
woll met Hann anfange te freje; sej hadde all Ängst vör öhr
Älders on vör die andere Wardtse Lüj. On doröm miek
Heesenbuur sich groote Sörg. Wie soll dat wiergoan, wenn Hann kenne
Mann kreeg? Wat soll met den Hoff passiere, wenn hej es dotging?
Ass Heesenbuur nor ennen
tidlang werr trögg inne beste Kaamer koam, dor was sin Hann ömmer
noch met den Graf ant keuere. On ass hej so sin Dochter bekeek, ass hej
now öhr Oage soag, dor moss hej an sin Marianne denke: Genau so hat
sej ütgesien, die eigeste Oage hat sej gehat, domols, ass hej in Frankreich
den erste Kier met öhr allen op en Bank gesäte hat. Sin Hann
was ken klein Mäche mehr. Wat dor tösse die twee, tösse
sin Dochter on den Graf, sich affspöllne, dat was Heesenbuur sofort
kloar. On hej miek sich groote Sörg: Doch sin Hann dann nit doran,
dat den Graf Adolf van Nassau, enne vornehme grooten Heer, doch vansoläwe
nit en Buuredochter üt Wardt traue koss? Merr wat soll hej dorgäge
dun?
De Kermess in Wardt was all
joarhondertelang annen derrte Sonndag innen August. Merr all söwe
Joar lang hat et ken Kermess mehr gegäwe; dat Eländ was te groot.
Äwer det Joar, 1608, wolle sich die Wardtse en klein beche Freud gönne,
sej wolle die Not on die Ärmut för enne korten Tid vergäte.
Man woll sich wie frugger inne Saal näwe de Kerkhoff träffe,
en Bierke drenke on ok danze. Heesenbuur koam dat sehr geläge; verlechts
wird Hann dor öhre Graf vergäte. Merr Hann woll van Kermess on
Danze necks höre. Sej sagg: "Ek bliew tüss! Et dürt nit
mehr lang, dann kömmt den Graf werr trögg on nemmt min met. Ek
kann et all nit mehr affwachte!" Ass den Vajer frugg, off sej öm dann
alleen op den aalen Dagg in Wardt op den grooten Hoff sette lote woll,
gow sej ass Antwort: "Hät nit ok min Mojer öhr Älders in
Frankreich verloate on es met ow nor Wardt getrocke?"
On now rappelne jemand anne Hüssdöör. Heesenbuur was beengezuckt; ok hej doch an den Graf - on an sin Dochter. Hej schlörfne nor die Döör, drähne den Schlötel tweemol öm - on schon stoan Graf Adolf van Nassau met sin Offiziere inne Köök. Hann flog öm an den Hals, lachne on bälkne. Die Maid stoak flott den
Nowe inne beste Kaamer an; den Graf hat völl te vertelle. Ass sej
domols van Wardt weggetrocke wasse, wasse sej bes Luxemburg dörrmarschiert.
Oppen Tröggwegg hadde sej gester bej Mörs drijhondert Spanier
gefangegenoome. Die hat man bloß alle Waffe affgenoome on dann werr
loope lote. Bej Nacht on Nebel wasse sej dann anne Festung Rinnberg vorbejgekomme,
ohne van die Spanier gesien te worde, die des Festung erobert hadde. Den
Graf dronk enne groote Schluck wärme Melk on sagg dann: "Merr märgefrugg
modde wej werr wiertrecke, denn die Spanier weete van ons dörr die
Gefangene, die wej frejgeloote hemme!" On hej flüsterne Hann int Oar:
"Ek neem ow met!"
Den Graf schnappne sich sin
Schwert, sprong op dat Pärd on aff dörr die Allee in Richtung
Vinne. Hej woll die Saldote haale, die dor lagge. Äwer die hadde all
den Krach gehört on koame öm all int Kleffäld entgäge.
On now ging et op die Spanier!
Die hadde alles in Wardt geplöndert on trocke sich now met öhr
Beute trögg in Richtung Lüttinge. Ant Hagelkrüss wirde sej
vanne Holländer ingehalt on angegreepe. Et was greulich! Man kann
et nit beschriewe!
Drij Stond lang dürne
dat Morde. Ass die Sonn öwer de Rinn opging, schinne sej op die Fälder
öm et Hagelkrüss. Wor sönst Steckrübe, Knolle, Plümm,
Garst on Weit stoan, dor lagge jetzt honderte van doje on stärwende
Menze. Onder die Doje was ok den Graf, Adolf van Nassau.
Den Schrei van Hann was markerschütternd. Die schwatte Höör hingen öhr weld öm de Kopp. Sej schmeet sich öwer den Doje. Dann sprong sej op. Sej rän'ne in Richtung Rinn, ant Hagelkrüss vorbej op den Dick an. Kenne het sej mehr gesien. In Wardt fing man an opterümme. Die Dojes wirde op den Kerkhoff begrawe. Die Hüüs wirde werr opgebaut so gut et ging. Int Fäld woar et Soat werr ent wasse on die Kuw liepe werr inne Weij. Wor die Schwatte Hann gebleewe was, dat woss ömmer noch niemand. Now was et werr innen Höjbaut.
Man hat grad den aalen Heesenbuur begrawe; hej was vör Gram ganz griss
geworde on gestörwe.
|